Balneologia Polska 4/2008

NEUROGENNE SKOSTNIENIA OKOŁOSTAWOWE
Jerzy E. Kiwerski

Streszczenie
Schorzenie polega na heterotropowym tworzeniu się tkanki kostnej w obrębie tkanki łącznej, ścięgnistej, przydanki naczyniowej oraz mięśni w postaci bezkształtnych mas otaczających staw, ale nie wnikających do stawu, nie przekraczających granic torebki stawowej. Zmiany te występują niemal wyłącznie w okolicy dużych stawów, najczęściej biodrowych, rzadziej kolanowych, łokciowych, barkowych.
Etiopatogeneza zmian wciąż nie jest wyjaśniona. Przeważa opinia, że są one następstwem zaburzenia funkcji układu wegetatywnego oraz współdziałania innych czynników, takich jak: zaburzenia odczynu tkankowego, arterializacja krwi żylnej, zaburzenia miejscowego krążenia, długotrwałe unieruchomienie, bądź zbyt agresywne prowadzenie ćwiczeń biernych. Wiąże się je również z zaburzeniami enzymatycznymi, hormonalnymi, wzrostem poziomu hydroksyproliny i wapnia w moczu. Częstość występowania skostnień okołostawowych w uszkodzeniach rdzenia kręgowego oceniana jest najczęściej na 15-25% ale niektórzy autorzy podają wartości nawet rzędu 50-60%. W nieurazowych mielopatiach częstość występowania zmian ocenia się na 6-15%, podobnie jak występowania skostnień u chorych z porażeniami pochodzenia mózgowego. Objawy kliniczne występują niekiedy już w kilka tygodni po wystąpieniu porażeń, najczęściej pojawiają się z opóźnieniem 2-3 miesięcy. Objawy kliniczne wyprzedzają czytelne zmiany radiologiczne o kilka tygodni, a nawet parę miesięcy. Pomocne we wczesnej diagnostyce są badania USG, scyntygraficzne, trójfazowe badania radioizotopowe, a także tomografia komputerowa (zwłaszcza w wersji 3D) oraz magnetyczny rezonans jądrowy.
Wobec nieznanej przyczyny skostnień okołostawowych, nie ma możliwości ich przyczynowego leczenia. Podejmowano wiele prób leczenia farmakologicznego, najczęściej stosowany jest w profilaktyce i leczeniu skostnień etydronian dwusodowy - organiczny związek fosforowy regulujący metabolizm wapnia w ustroju, hamujący wzrost i agregację krystalicznych jąder hydroksyapatytów, regulujący aktywność fosfatazy zasadowej, używany w formie preparatów Didronel, Etidron. Leczenie operacyjne podejmowane jest jedynie w przypadkach znacznego ograniczenia lub zesztywnienia stawu, powodującego znaczne ograniczenie funkcji, np. niemożność przyjęcia pozycji siedzącej. Zabieg operacyjny powinien być wykonany dopiero po wygaśnięciu czynnego procesu kościotwórczego, gdy dojdzie do konsolidacji mas kostnych, powrotu poziomu stężenia fosfatazy zasadowej do wartości prawidłowych.

Słowa kluczowe: staw, skostnienia okołostawowe
................................................

PSYCHOTERAPIA W MEDYCYNIE UZDROWISKOWEJ
Irena Ponikowska, Roman Ossowski

Streszczenie
W kompleksowym leczeniu uzdrowiskowym psychoterapia odgrywa ważną rolę w wielu kierunkach leczniczych.
Psychoterapia polega na wzajemnym oddziaływaniu człowieka na człowieka. Jest podstawową umiejętnością lekarza, wykorzystywaną w codziennej praktyce. Uzdrowisko jest szczególnym miejscem leczenia i rehabilitacji chorych, gdzie psychoterapia jest stosowana w wielu aspektach. Dla chorych leczonych w uzdrowisku jest to czas na przemyślenia nad sobą w relacji ze światem przyrodniczym i społecznym, rozważań na temat strategii dalszego życia. Jednym z celów leczenia uzdrowiskowego jest zmiana nawyków zdrowotnych w zakresie żywienia, aktywności fizycznej i uwolnienia się od nałogów.
Warunki uzdrowiskowe same w sobie stanowią czynniki lecznicze do których należy: infrastruktura materialna obiektu i całego uzdrowiska, dobór personelu i jego kompetencje medyczne i psychologiczne, korzystne stosunki międzyludzkie wśród pacjentów oraz dobra organizacja pracy zespołu medycznego na rzecz pacjentów. Lekarz powinien słowem i zachowaniem wzbudzić przyjazne nastawienie chorego do terapii.
Specjalistycznymi formami psychoterapii, które mają szerokie zastosowanie w medycynie uzdrowiskowej jest biblioterapia, muzykoterapia, choreoterapia oraz różne metody relaksacji psychologicznej.
Psychoterapia uzdrowiskowa odnawia zasoby biologiczne radzenia sobie z trudnymi problemami życiowymi, a ponadto pozytywnie wpływa na ogólny stan uczuciowy pacjenta, sprzyja wynikom leczenia somatycznego.

Słowa kluczowe: psychoterapia, lecznictwo uzdrowiskowe

...........................

KORZYSTNY WPŁYW PROMIENIOWANIA ULTRAFIOLETOWEGO NA ORGANIZM
Krzysztof Sokołowski, Dorota Staniak, Robert Latosiewicz

Streszczenie
Promieniowanie ultrafioletowe jest częścią promieniowania słonecznego, i chociaż nie jest rejestrowane przez ludzkie oko, ani nie jest odczuwane, wywiera na organizm ogromny wpływ. Promienie UV wywołują fluorescencję, fotoluminescencję oraz wpływają na przemiany fotochemiczne i biologiczne. Bezpośrednim efektem ekspozycji na słońce jest pojawienie się rumienia fotochemicznego oraz pigmentacji. Promienie UV powodują uwolnienie histaminy, która rozszerza naczynia krwionośne i powoduje przekrwienie skóry. Naświetlania zapoczątkowują proces melanogenezy w komórkach naskórka. Podczas tego procesu bezbarwny aminokwas tyrozyna - zostaje przekształcony, na drodze przemian chemicznych, w barwną melaninę. Niewidzialne promieniowanie ultrafioletowe wykazują właściwości przeciwkrzywicze, uzupełniając niedobory witaminy D. Codzienna 20- minutowa ekspozycja na słońce zapewnia odpowiednią ilość tej witaminy, która jest niezbędna do prawidłowego rozwoju. Promieniowanie UV wykazuje także oddziaływanie mutagenne, jest silnie absorbowane przez DNA komórek bakterii, powodując w nich nieodwracalne zmiany. To bakteriostatyczne i bakteriobójcze działanie wykorzystywane jest do sterylizacji narzędzi chirurgicznych lub sal operacyjnych. Ponadto promieniowanie ultrafioletowe może powodować immunosupresję przez zmniejszenie ilości komórek prezentujących antygeny, co znajduje zastosowanie do leczenia alergii czy w transplantologii.

Słowa kluczowe: promieniowanie ultrafioletowe, immunosupresja
........................................................

ROLA KINEZYTERAPII W KOMPLEKSOWEJ REHABILITACJI PACJENTÓW PO LARYNGEKTOMII CAŁKOWITEJ
Urszula Kaźmierczak, Irena Bułatowicz, Stanisław Betlejewski, Anna Sinkiewicz

Streszczenie
Autorzy na podstawie przeglądu piśmiennictwa i własnego doświadczenia omawiają rolę kinezyterapii w kompleksowej rehabilitacji osób po operacji doszczętnego usunięcia krtani z powodu nowotworu złooliwego. Wczesna rehabilitacja powinna się rozpocząć przed operacją i szczególny nacisk powinno się położyć na zmienioną sytuację życiową pacjenta po leczeniu chirurgicznym. Kompleksowość rehabilitacji powinna objąć całe spektrum oddziaływań rehabilitacyjnych, a więc naukę głosu i mowy, indywidualnie dobrane ćwiczenia fizyczne przed i po operacji, poprawę stanu narządu oddychania, problemy odpowiedniej klimatyzacji powietrza oddechowego, czynniki psychologiczne jak i warunki psychospołeczne. Autorzy opisują model ćwiczeń kinezyterapeutycznych jako integralną część kompleksowej rehabilitacji prowadzonej podczas pobytu chorego w szpitalu, w opiece ambulatoryjnej jak i podczas leczenia sanatoryjnego.

Słowa kluczowe: rak krtani laryngektomia, rehabilitacja kompleksowa, kinezyterapia

...............................................................................

WPŁYW KRIOTERAPII OGÓLNOUSTROJOWEJ NA DOLEGLIWOŚCI BÓLOWE CHORYCH NA REUMATOIDALNE ZAPALENIE STAWÓW
Katarzyna Krekora, Aleksandra Sawicka, Jan Czernicki

Streszczenie
Ból jest dominującym objawem zgłaszanym przez chorych. Obok sztywności porannej stawów i osłabienia siły mięśniowej jest główną przyczyną ograniczenia aktywności ruchowej i zdolności do samodzielnego funkcjonowania.
Grupę badaną stanowiło 26 chorych z rozpoznaniem reumatoidalnego zapalenia stawów, w wieku 29-68 lat. Do oceny natężenia bólu zastosowano kwestionariusz oceny bólu według Laitinena i numeryczną skalę bólu. Do oceny sztywności stawów zastosowano skalę opracowaną na podstawie indeksu Radai. Badania zostały przeprowadzone przed pierwszym zabiegiem i po zakończeniu cyklu składającego się z dziesięciu zabiegów krioterapii ogólnoustrojowej z ćwiczeniami.
Uzyskano, istotne statystycznie zmniejszenie intensywności i częstości bólu, ilości przyjmowanych leków przeciwbólowych, ograniczenia aktywności ruchowej oraz obniżenie sztywności stawów.
Po krioterapii ogólnoustrojowej u chorych na reumatoidalne zapalenie stawów zmniejsza się natężenie bólu i sztywność stawów. Uzyskany w wyniku krioterapii ogólnoustrojowej efekt przeciwbólowy pozwala na zmniejszenie ilości przyjmowania leków przeciwbólowych.

Słowa kluczowe: krioterapia, ból, rehabilitacja
...................................................

OCENA WPŁYWU OKŁADÓW BOROWINOWYCH NA DOLEGLIWOŚCI BÓLOWE ORAZ RUCHOMOŚĆ DOLNEGO ODCINKA KRĘGOSŁUPA
Aleksandra Mordak, Małgorzata Łukowicz, Katarzyna Ciechanowska

Streszczenie
Wstęp: W chorobie zwyrodnieniowej kręgosłupa bardzo ważną rolę odgrywa lecznictwo uzdrowiskowe, które opiera się na naturalnych metodach leczenia. Do najczęstszych zabiegów balneologicznych w chorobach narządu ruchu należą przede wszystkim zabiegi borowinowe, które wpływają na rozluźnienie mięśni i więzadeł oraz mają działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne.
Cel: Celem pracy była ocena wpływu okładów borowinowych na dolegliwości bólowe
w odcinku lędźwiowo-krzyżowym kręgosłupa, zakres jego ruchomości oraz siłę mięśni stabilizujących dolny odcinek kręgosłupa.
Materiał i metody: Badania przeprowadzono w Uzdrowisku Kołobrzeg S. A. w Zakładzie Przyrodoleczniczym Nr 1 w Kołobrzegu. Badaniami objęto 20 osób (4 mężczyzn i 16 kobiet) z udokumentowaną chorobą zwyrodnieniową kręgosłupa w odcinku lędźwiowym, w wieku od 40 do 60 lat, średnia wieku wynosiła 55,85. Przed przystąpieniem do zabiegów dokonano badania zakresu ruchomości, wykonano testy czynnościowe, badanie siły mięśni stabilizujących dolny odcinek kręgosłupa wg skali Lovetta oraz oceniono nasilenie bólu za pomocą skali VAS. Po wykonaniu serii zabiegów dokonano powtórnych pomiarów. Wyniki poddano analizie statystycznej. U wszystkich pacjentów przeprowadzono serię zabiegów z okładów borowinowych co drugi dzień, temperatura masy borowinowej wynosiła 42-44oC, czas zabiegu 20 minut. Do okładów miejscowych stosowano gęstą papkę borowinową
(150-200 g/l związków stałych) o grubości 4-5 cm. Po zabiegu pacjent spłukiwał borowinę natryskiem o temperaturze 37oC, a następnie przez godzinę odpoczywał.
Wyniki: Analiza wyników badań wykazała, że okłady borowinowe stosowane według powyższego schematu zmniejszają dolegliwości bólowe (w skali VAS średnio 2 przed zabiegami, po zabiegach średnio 1,3), wpływają na polepszenie zakresu ruchomości kręgosłupa (wg testu palce-podłoga uległ poprawie u 15 pacjentów (-4,42±3,25 cm przed
oraz -3,4±3,05 cm po zabiegach, nastąpiła poprawa zakresu ruchu zgięcia, wyprostu, rotacji oraz zgięcia do boku), natomiast mają znikomy wpływ na siłę mięśni przykręgosłupowych w chorobie zwyrodnieniowej. Należy również dodać, że stan większości pacjentów poprawił się lub pozostał na tym samym poziomie, a u żadnego z badanych nie uległ pogorszeniu. Pacjenci dobrze tolerowali terapię.
Wnioski: Zabiegi borowinowe zastosowane w chorobie zwyrodnieniowej kręgosłupa na okolicę lędźwiową przyczyniły się do ustąpienia lub zmniejszenia natężenia dolegliwości bólowych. Po przeprowadzeniu serii zabiegów przy użyciu borowiny zaobserwowano znaczny wpływ na poprawę ruchomości we wszystkich zakresach ruchu w odcinku lędźwiowym kręgosłupa. Leczenie uzdrowiskowe ma szczególne znaczenie dla osób z chorobami przewlekłymi, do których należy choroba zwyrodnieniowa.

Słowa kluczowe: borowina, choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa, zespół bólowy kręgosłupa L-S
.................................................................

AKCEPTACJA CHOROBY U CHORYCH LECZONYCH METODĄ ILIZAROWA
Monika Lewandowska, Magdalena Czajkowska, Dariusz Białoszewski, Izabela Korabiewska, Maria Kłoda

Streszczenie
Wprowadzenie. Wdrożenie metody Ilizarowa do leczenia schorzeń i następstw urazów narządu ruchu otworzyło nowe możliwości kompleksowego postępowania w przypadku nierównej długości i deformacji kończyn.
Materiał i metody. Badaniami objęto 29 osób leczonych metodą Ilizarowa, u których wprowadzono postępowanie fizjoterapeutyczne. Grupę tę poddano szczegółowym badaniom kwestionariuszowym: AIS. Otrzymane wyniki poddano analizie statystycznej.
Wyniki i Wnioski. Przeprowadzone analizy wykazały celowość wykonanych badań, których wyniki świadczą o akceptacji własnego stanu chorobowego pacjentów.

Słowa kluczowe: akceptacja choroby, fizjoterapia, metoda Ilizarowa
....................................................

WYBRANE PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY AKCEPTACJI CHOROBY U OSÓB Z OTYŁOŚCIĄ LECZONYCH SANATORYJNIE
Ewa Gajewska, Ewa Mojs, Grażyna Kalmus, Włodzimierz Samborski

Streszczenie
Wstęp: Celem badań była ocena umiejscowienia kontroli zdrowia oraz akceptacji choroby u osób z nadwagą i otyłością.
Materiał i metody: Badania przeprowadzono w II Szpitalu Uzdrowiskowym im. Dr. Markiewicza w Ciechocinku. Ostatecznie do analizy wyodrębniono 30 osób, 15 dziewcząt i 15 chłopców, średnia wieku w grupie wynosiła 12,6 lat. Do badań wykorzystano testy psychologiczne umiejscowienia kontroli zdrowia MHLC lub HLC w zależności od wieku pacjenta, test akceptacji choroby i kontroli bólu oraz autorski kwestionariusz ankiety.
Do analizy wykorzystano dodatkowo pomiar antropometryczny - wskaźniki BMI.
Wyniki: W grupie badanych dominowało wewnętrzne umiejscowienie kontroli zdrowia. Czynnik BMI nie różnicował w istotny sposób badanej grupy pod względem wyników w skali akceptacji choroby ani umiejscowienia kontroli zdrowia. Stwierdzono zależność pomiędzy doświadczeniem bólu a wynikami w skali akceptacji choroby. Stwierdzono, iż chłopcy jak i dziewczęta w podobny sposób akceptują chorobę.
Wnioski: W grupie badanych z nadwagą i otyłością dominowało wewnętrzne umiejscowienie kontroli zdrowia. Dla zwiększenia skuteczności leczenia konieczne jest angażowanie pacjentów w leczenie, a nie tylko bierne przyjmowanie zabiegów, zwiększanie ich poczucia odpowiedzialności za własne zdrowie.

Słowa kluczowe: otyłość, psychologia, leczenie sanatoryjne
............................................................

KSZTAŁCENIE FIZJOTERAPEUTÓW W KRAJACH UNII EUROPEJSKIEJ
Małgorzata Hałoń , Hanna Tomczak, Piotr Lass

Streszczenie
Wprowadzenie: Początki kształcenia fizjoterapeutów w Polsce sięgają lat 20. ubiegłego wieku. W tym czasie przechodziło ono liczne przeobrażenia. Obecnie w związku z przystąpieniem naszego kraju do Unii Europejskiej dokonują się znaczące zmiany również w strukturze kształcenia fizjoterapeutów.
Cel pracy: Celem pracy jest analiza kształcenia fizjoterapeutów w krajach Unii Europejskiej, a w szczególności formuły i czasu trwania nauki, programów nauczania oraz ocena jak na tle krajów Unii Europejskiej wygląda kształcenie fizjoterapeutów w Polsce. Materiał i metody: Praca oparta jest na korespondencji ze Stowarzyszeniami Fizjoterapeutów oraz jednostkami zajmującymi się edukacją w 24 krajach UE (brak danych ze Słowacji), jak również na informacjach dostępnych na stronach internetowych poszczególnych uczelni.
Wyniki i ich omówienie: Owiatowa Konfederacja Fizjoterapii WCPT zaleca, aby organizacje członkowskie propagowały w swych krajach nauczanie fizjoterapii na poziomie uniwersyteckim, określając minimalny czas trwania jako 3 lata. Zalecana liczba godzin to 3850, z czego około 1500 to praktyki kliniczne. Porównując kształcenie fizjoterapeutów w krajach Unii Europejskiej można zauważyć istniejące różnice między liczbami godzin poświęconych na realizację programów nauczania. Absolwenci kierunku fizjoterapii w niektórych krajach członkowskich otrzymują mniejszą wiedzę zawodową., zwłaszcza pod względem umiejętności praktycznych. Tylko w 18 krajach istnieje możliwość kontynuowania nauki na poziomie pełnych studiów magisterskich.
Podsumowanie: Na tle zaleceń Owiatowej Konfederacji Fizjoterapeutów WCPT należy dokonać korekty i ujednolicenia formuły studiów, czasu ich trwania, wymiaru godzinowego zajęć teoretycznych i praktycznych, zwłaszcza w państwach, gdzie te różnice są wyraźne. Niezwykle istotną sprawą jest stworzenie standardów nauczania zapewniających podstawy wiedzy i porównywalność dyplomów (punkty ECTS), z jednoczesnym zachowaniem specyfiki danego kraju. Ważne jest także stworzenie we wszystkich państwach członkowskich możliwości kontynuowania nauki na poziomie studiów magisterskich, a w późniejszym okresie doktoranckich, w ramach wielostopniowego kształcenia wyższego.

Słowa kluczowe: fizjoterapia, kształcenie, Unia Europejska